Waar structuur en dialoog elkaar ontmoeten.
Wendbaarheid is geen luxe, maar een noodzakelijke kwaliteit in een tijd van voortdurende onzekerheid. Bestuurders, interne toezichthouders en directies opereren in een werkelijkheid waarin maatschappelijke opgaven complexer worden, belangen toenemen en voorspelbaarheid afneemt. Het vermogen om bij te sturen en te reageren op verandering is daarmee onmisbaar.
Tegelijkertijd laat de praktijk zien dat wendbaarheid vaak wordt verward met beweging. En beweging zonder duidelijke kaders leidt zelden tot slagkracht. Het leidt tot gedoe. En uiteindelijk tot risico’s.
Structuur biedt richting
Wanneer rollen onduidelijk zijn, verantwoordelijkheden diffuus of de koers onvoldoende gedeeld, ontstaat een fragiel systeem. Besluiten volgen elkaar dan snel op, maar missen bedding. Organisaties bewegen veel, maar verliezen samenhang. Het resultaat is onrust in plaats van wendbaarheid.
Juist hier ligt een kernopgave voor interne governance en toezicht. Heldere rolverdeling, expliciete verantwoordelijkheden en duidelijke besluitvormingskaders bieden rust, voorspelbaarheid en richting. Niet om flexibiliteit te beperken, maar om haar mogelijk te maken. Goede structuur voorkomt dat elke verandering leidt tot heronderhandeling over positie, mandaat of eigenaarschap.
Gedrag onder druk
Tegelijkertijd is wendbaarheid nooit alleen een kwestie van structuur of regels. Onder druk verschuift gedrag. Bestuurders nemen vaker het voortouw, directies versnellen hun handelen en interne toezichthouders intensiveren hun rol. Dat is begrijpelijk, maar ook verraderlijk.
Juist in spannende situaties verdwijnt gemakkelijk het echte gesprek. Aannames blijven impliciet, dilemma’s worden verkleind en complexiteit wordt teruggebracht tot actiepunten. Er wordt gehandeld, maar te weinig onderzocht. Niet omdat mensen het niet goed bedoelen, maar omdat de druk hoog is en tijd schaars voelt.
Onderzoek boven versnellen
Wendbaarheid ontstaat pas wanneer onderliggende patronen en spanningen zichtbaar mogen worden. Dat vraagt het vermogen om de realiteit onder ogen te zien, ook wanneer die ongemakkelijk is. Hoe lang spelen bepaalde spanningen al? Wat houden bestaande patronen in stand? En wat kost het aan kwaliteit, vertrouwen en legitimiteit om ze te laten voortbestaan?
Hier ligt een cruciale rol voor intern toezicht. Niet alleen toetsen of besluiten rechtmatig en doelmatig zijn, maar ook bewaken dat deze vragen gesteld blijven worden. Juist wanneer de neiging ontstaat om te versnellen.
Psychologische veiligheid als randvoorwaarde
Goede besluitvorming vraagt veiligheid. Niet als moreel ideaal, maar als praktische voorwaarde. Zonder psychologische veiligheid wordt informatie gefilterd, verschil afgevlakt en spanning vermeden. Dat leidt tot besluiten die logisch lijken, maar kwetsbaar zijn in uitvoering.
Die veiligheid ontstaat niet ondanks governance, maar dankzij governance. Heldere kaders, rolzuiverheid en voorspelbare processen creëren een structuur waarin spanning bespreekbaar kan worden zonder escalatie. Waar structuur ontbreekt, wordt veiligheid persoonlijk en kwetsbaar. Waar structuur helder is, wordt veiligheid collectief gedragen.
Balans tussen structuur en dialoog
Te veel structuur verstikt. Te veel dialoog maakt vrijblijvend. Wendbaarheid ontstaat waar beide elkaar versterken. Waar governance niet alleen op papier klopt, maar ook ruimte biedt voor het benoemen van verschil en spanning. Structuur zonder gesprek wordt rigide. Gesprek zonder structuur wordt stuurloos.
De wezenlijke vraag voor bestuur, intern toezicht en directie is daarom niet hoe snel zij kunnen schakelen, maar of zij samen de bedding hebben gecreëerd waarin wendbaarheid kan ontstaan. Juist wanneer het spannend wordt.
Dit artikel is in co-creatie tot stand gekomen tussen Mirelle van Gemert, eigenaar en oprichter van UniQuity, zij is naast toezichthouder en interim manager expert op het gebied van coaching en teamontwikkeling en Alexandra van Gestel, eigenaar en oprichter van Fiducialex en actief als bestuurspartner inzake governancevraagstukken binnen onderwijs zorg en cultuur.
